Post tharlam

Sepui par thamral ta chu

Ziona Zahau

Mizoram chhimlam hla tak mai a kal tur chuan an inbuatsaih mawlh mawlh mai a. Phur pawh an phur khawp mai. Ramkal nuam ti chi nih bawk nen, rei cham a ngai dawn bawk silo a, an tan chuan chu baka touring pack tha chu a awmlo hial ang. An kal chhan ber hlawh chu Mizoram sum che vel ngaihtuahin a sang viau bawk si nen. Tlangval tha za zek zawk mi pathum te tan chuan a aia thil phurawm hi a awmlo thei hial ang.

Hmingpuia, Hriata leh Isaka te tan chuan an prof. Muanvela'n sum thawh chhuah dan a hrilh chu pawm nghal loh uihawm khawp a tha a nih avangin chuthil hrilh tu an prof. Muanvela chungah chuan an lawm hle a ni.

Thil intan chhoh dan chu hetiang hi a ni a. Prof Muanzela Chemistry Prof chuan Delhi University lama a thianpa Prof. Dr Dasa hnen atang ramhmul damdawi thazet mai chungchang a hre thar a. Chuthil chu damdawi, nachhawkna tha lutuk leh vun chuar tur veng tu tha tak mai a ni a. Engtin emaw siam danglamin upatna avanga vun chuar leh upalam natna a ven theih an rin thu a hria a. Scientist ten kum alo upat avanga vun lo chhe ta vennan leh natna hrang hrang do na atan atang kai ringin research an bei mek a ni tih te chu an inhrilh a. Chuthil chu thil vang tak a ni a, Burma ram khaw thlang lam ngawah a awm thu leh Burma sipai te hnen atanga an lei thin thu te, mahse Burma hel ho lo lian zel avangin Burma sipai ho Sepui par awmna ngaw an luh ngam tawhloh thu te, an research a laklawh viau mai a. Chumi a nih avang chuan source dang melhin Vietnam te Laos te an han kal a, an rawn beidawng haw a. Tun hnai deuhah khan ngaihdan thar neiin Mizoram chhim lam leh Bangladesh leh Burma inrina velah a awm ve an rin tak avanga Prof. Muanzela rawn be ta chu an ni a. Ani chuan a zirlai naupang te zingah a ti awm mi, lehkhathiam bawk, ram kal lama duailo bawk tur ni a a hriat a thlang alo ni a. An ni thingtlang tlangval ho chu thlan awm tak pawh an ni reng a.

An mamawh zawng zawng nen chhim kun lam an pan ta vuah vuah mai a. Saiha atang Tuipang V lamah, chuta tang Tuisih kawngah kalin Tuisih leh Siata te an kal chho leh a. Siata ram ngaw atang chuan an piah lam Chakhang nen a an inkar vel ngawah chuan Sepui par ang tak chu a khaw miten an hmuh thin avangin Sepui par a nih leh nihloh fiah a zawng turin Siataah chuan an innghat a. 

Engemaw palha invenna tur ulhbun pakhat an ken leh Ram kal tih nawm nan a Airgun an ken pakhat te chu ken an han inchuh nak nak a. Mahse ramhnuaiah ken reng a peihawm dawnloh tih an hre chhuak leh ta thut ni ngei tur a ni, a tute mah chuan chuh tak takin an chuh duh ta lemlo a. 

Ram ngaw an lut chu a dai nuam hle mai a. Favang chho tih takah ramhnuai a nuam phian tawh mai a. Vangvat leh pangngang erawh awm tam tawhlo mahse hmuh tur leh kai tur la awm te erawhin a nawmna a hnawt bo deuh. Pangpar leh thing par a tam hle a. An duh ang par erawh hmu loin nikhatna an hmang ral a. Nihnihnaah a aia zauah an zawng leh a, ni thum, ni li a ral zung zung mai. Kar khat zet an zawn hnu chuan beidawn lamah a kal dawn ta mai a.

Zan khat chu an nula rimnaah hian Burma lam mikhual bungraw phur a Saiha lam pan tur hi an lo nei a. Sakawr sawm thum zet hruaia lo kal an ni a. Chumite chuan Hriata te thil zawn chungchang an lo hriat chuan Locheita khua an thlen thlak hma deuhin kawr kamah chutiang an sawi ang chi par ni awm tak chu indung zet a zauah hian kawng sirah an lo par vul chiam thu leh mawi an tih vanga an en reng thu te chu an sawi ta a. Chu thu an hriat chuan an ni pathum chu an phur ta hle mai a, a kal dan te an han zawt a. Chhim tuipui kan a ngaih thu te chu an tan thil huphurhawm a ni lemlo a. Mi pawh sakawr nen an kan theih chuan an bag leh silai pahnih nen chauh chuan kan theih an inhuam viau a ni. Mahse an huphurhna ber zawk erawh Burma hel CNA ho chu an ni a. Chung ho chu ramri lama lo kal an ching ve tlat a ni.


Phur tak mai chuan chhimtuipui chu an kan ta a. An rin ai daih a kan alo awlsam avang chuan an lawm hle mai. Burma ram lam chu alo ngaw zual hian an hria a. Luipui phaiin a uap lum hulh te pawh chu hrehawm ti lemloin foreign a awm an nihna chuan an rilruah engemaw tak hian phurna a pe a. An tha chu a tho hliah hliah mai a ni. Locheita khua chu hmun sang vaklo a awm a nih avangin an han thleng vat a. Chuta tang chuan zo kawngah Ngephepi khaw lam chu an pan chho a. He kawng hi zo kawng mah nise Burma sumdawng hoin sakawr nen an zawh ber kawng a nih avangin a kawng hi motor kawng tiat emlo mahse a zau tha ve hle a. A bel phian bawk a ni. Locheita khua an pelh lai khan mi tih tham an hmulo a, naupang leh tarin awm deuh tlawng an hmu a ni mai a. Mizotawng a biak tur pawh an vang nek mai. Mahse an thusawi an hrethiam a ni ngei ang Ngephepi khaw kalkawng chu an kawhhmuh ve thei tlat a ni.

Kawrte pathum lai an kan leh hnu chuan hmun dam deuh lai hi an va thleng a. Kawr te an thleng leh vat dawn a ni tih hriat tak hian a ram hmelhmang te pawh chu a kawr ruam leh ruih tawh a. Chulai hmunah chuan kawng thlang lamah hian sepuipar chu alo tlep dul mai a. A vul lai tak a nih avangin hmuh hmaih an har ngei mai. An duh thusam a tam a par tih an hriat chuan an lawm hle mai a. An ri chel chul mai a ni. Chutih lai chuan ni chuan chawhnu her a hrut tawh avangin Mizoram lamah chu zan chu an hmang hman dawnlo tih an inhre chiang viau a. Chuvang chuan riahbuk sual phawt a, a tuk lamah pangpar chu lawh a, mizoram lam haw nghal chu an tum a. An piah kawr ruam lam chu an va pan a. Kawr ruam remchang laiah chuan riahbuk chu an sual a. Eirawng te bawlin an titi hlut a. Chulai hmun vawt deuh raih maiah chuan an duhthu te samin an hlim hle a. Khua a thim a, zan tir la ni mahse mut zai an rel a. Zan dar 8 velah chuan an muhil chu a ni deuh der tawh hlawm mai a.

An muhil deuh chauh tihah chuan pen rikhup khup thawm a rawn awma. Chu chuan Hriata chu a tiharh a. Mahse tho duh chuangloin a mutna atang chuan chu thawm chu a ngaithla reng a. A thiante erawh an mutui hle tawh a. An hnar rik lemloh avangin a kaiharh duh lemlo a. Kawng sir lawk nimahse mi lo kal te chuan an hmuh lemloh a ring a. Ngawi rengin pel se tih chu a duhthusam a ni a. A chhan pawh Burma ramah chuan Burma mi a ring zolo a ni. A ngaihdanah chuan mi thah mai hniallo an ni vek mai a. An ni danlo a lut te phei chu that pawh nise eng hehuah an ngai dawn silo a. An arte thih mai a hlau a ni. Hetiang ngaihdan a neih chhan pawh hi an khua a Burma thingzai pahnih ngawt chuan an thiante thatin an khuaah an tlan haw daih thin tawh vang a ni.

Thawm pawh chuan kawr an rawn thleng tawh a. Mi sawm vel lai an ni tih leh an hah tawh hle tih chu an thawm atang chuan a hre mai a. Locheita thlen an tum a ni ang tih pawh an chawlh reiloh danah chuan a ring thiam mai bawk a. Chutia an kal leh hnulawk tuibur hmuamda pawh la rallo turah hian mi pathum vel hian thawm dim tak hian an hma a kal te chu an rawn um a. Chumi te thawm erawh a dang ta daih mai. Thawm an dim em em mai a. Eng an rawn chhi ve ngam tawhlo a. Tuiin pawhin an chawl velo. An hma a mi te kha chak takin thawm dim tak siin an um a ni.

A hnu hnung zawk an liam hnu rei vakloah chuan an awmna atang hla vaklo mualah chuan silai a ri ta zawt zawt mai a. Silai riah chuan an harh ta vek a. Thil duhawmlo a thleng a ni tih an hrethiam vek a. Tlan chhe thei mai tur chuan anneih zinga an mamawh ang ang chu an la khawm nghal thuai thuai a. Bihrukna tha zawk zawngin kawr mawng lam chu an pan thla nghal a. Kawr mawng lama an liam deuh chiah tihah chuan mi pahnih hmanhmawh em em mai a lo tlanchhia hi an awmna kawrah chuan an lo thleng ve nghal a. An ral atang chuan eng panga vel hi a rawn lang nghal thuai bawk a. Silai mu chuan an rinna lam lamah an rawn hawl phei fur fur bawk a. An vannei a siamin pakhat chu an rawn hawl fuh leh tih hriat tak hian a eu thawt a. A thianpa chuan a tlan chhiat san ta a. A hliama zawk chu an lam panin a rawn kawr mawng lamah chuan a rawn vak thla ta tawk tawk mai a. An ni Mizo tlangval tan puilo a tlanchhiat san kha a lo harsa a ni ngei ang, hliam lam pan chuan an tlan chho vat a. An han kuah a. Kawrah chuan an hnuk thla ta vawn vawn a. Chumi hnu lawk chuan eng keng ho kha an lo thleng a. Kawr vela thisen bua chu an hmu a. An ding det a, kawr kam vel an enkual chuan Hriata te thian ho mutna kha an hmu a. An thin a rim thar hle a. An theih ang ang a nasa in an suasam ta vak a.

Hriata te lah hlauthawng bakberhin lui mawng lam an pan zel a. An hlauhthawnna tizual turin kawr mawng lam pan chuan rawn zuitu an awm ta tlat mai. Thui pawh chu thawm chuan a rawn zui hmain thawm chu a reh det a. A thiante a koh belh a. A hma aia tamin kawr mawng lam chu an rawn pan ta tih an hre leh ta nghal a. A chhan tur an ngaihtuah a. Hliam khan thisen a thlauh kha an hmu anga chu chuan an zavaiin kawr mawng lam chu a rawn pan tir aniang tih an hrethiam ta nghal mai a. Hliama chu an han en a. A malpuiah an lo kap fuh hi a lo ni a. A thi duh em em mai a. A thi chu silfai a hruk hul phawt loh chuan an kalna an hre zel dawn a ni tih chu an hrethiam tlang viau mai. Chumi tur chuan hun erawh an nei tam lemlo. Li awm hmasa berah chupa chu an thut tir a. A hliam chu tui chuan an nuai fai sak nawk nawk a. An bula ram hrui awm ang ang chuan a hliam chu an tawn phui a. An tlan thlak pui leh ta vat a. Anmahni um tute pawn an rawn nangching teuh hle mai. Lungpui lian deuhah hian thing tuluang hi alo inkham ruih mai a. Lui zawh zel ai chuan thing tuluangah chuan inperh kaia ram hnuai lama bihruk mai chu a fuh zawk dawnin an hre ta thut a. A chhan pawh kawr zui chuan a um tute chuan an lo um ve zel si a. Bum nana pen bo mai kha a fuh ber an ring a ni. A fuhlo zawk maithei bawk a. Mahse risk veve a ngai tawh tlat a ni. Thingtuluang an per kai lai chuan a hliama ber chu a infit berah a tanga. Kaih pawh a ngai ta lo tlat mai. Rang tak maiin ngaw hnuaiah chuan an pil bo ta thuai a. A umtute lahin thisen an hmu tawh silo, rin um in an rawn um thla zela. An awmna pawh chu an pel ta duai a. An thla a muan a, an hahdam hnu chuan an bihruknaah chuan an hliama chu a inbih vut vut mai a. A taksa te chu a khawih a. Amak a tih hmel hle mai a. A tawng an inhriatthiamloh avang leh thawm dim ala ngaih em avang chuan an hliama pawh chu a au chullo mai chauh a ni. An ni lahin ngawi reng a khawvar nghah chu an duh avangin hliama pawh chu an buaipui chhunzawm lemlo a. Reh thap a thu tur chuan an inhrilhru hlawm a.

Khawfing a chat a, khua alo var meuh chuan an thla a rawn muang ve leh deuh tawh a. Leilung a lan a, khua an han hmuh theih hnu chuan an hliama kha a hliam te an han ensak a. Alo dam pial tawh mai a. Ser eih pawh awm tawhlo hian alo dam pial ta mai chu mak an ti hlawm hle mai. Hliama kha chuan nizan lam atang khan a hretawh ni ngeiin a lang a mak a tihmel pawh a zia deuh zawk tawh a. Engvanga lo dam ta nge ni ang tih chu an inzawhna a ni ta. A hliam an tawnna hrui chu a nih an ring ber a. Chutiang hrui zawng chuan lui lam chu an pan leh ta a. An hliama pawh khan mizotawng chu a hrethiam nasa mai a. An thusawi zawng zawng a hriatthiam a vangin a zui ve zel a. Luiah chuan chutiang ramhrui chu an zawng chho a. A hrui atang ringawt chuan a vang duh hle mai a. Chutah nizan lam a mi te khan an lo la chang em tih ngaihven ruk reng a ngai bawk si nen, an raltiin nuamlo an ti ngei mai. An mission ai pawhin hrui hmuh chu an enghelh zawk tawh tlat. A chhan chu damna thilmak a awm tlat a ni.

Chutiang hrui reng reng chu hmuloin kawng an pawh chho leh ta tlat mai a. Nizan an riahna kha anlo suasam nasa hle a. Mahse an bungraw darh nuaih tih loh chu engmah chhia alo awm lemlo a. An bungrua chu an tel tha sawk sawk a. Chutih lai chuan an hliama kha an hrui zawn nen khan alo relhrubo ta daih mai a. Chu chu pawi an ti hle mai. Hrui tello chuan khatiang thil hlu kha an hre thei tawh dawn silo a.

Engpawh nise an mission lamah an rilru an la pe theilo, damna hrui mawlh chu zawn leh an duh a ni. Isaka chuan ngaihdan thar tha tak mai a nei thut a. Chu chu engdang niloin an ban zai thi a, nizan an thlen chin thleng kha zuk chhuk leh a hrui an hmuh ang a piang an ban zaina laiah chuan tah thlak zel a ni. Damna hrui kha an hmuh fuh hlauh chuan a dam nghal mai dawn a. Chu chu hriat awlsam dan ber tur ni a alan avangin an pawm tlang hle a ni.

An ban chu na vaklo chuan an han zai thi theuh a. Mahni inzai an ni bawk a, an zaina pem erawh a nep an reng hlawm viau mai. Chuti chuan an bungrua te thukruin ram hrui zawng chuan an chhuk leh ta hlawm a. Hrui alo tam si a. An kal sawtlo hle mai. Chu lui kawr chu a vawt riau lehnghal a. Chubakah a kawr sir atang chuan tuihna rawn put lut atamin chung tuihna te chuan hruizam a chawm nasa mai si a. Hrui zam a awm deuh duah hlawm a. An hna chu a hautak phian mai. Chaw la eilo an ni bawk nen an rilru leh taksa an seng nasa bawk si a. An chau ru viau mai a. Chuti chung chuan an hna chu an thawk chhunzawm zel a. An vanneih chuan hausakna bakah damna a awm dawn tih an hria a ni.

Thui fe an chhuk hnu chuan Hmingpuia chuan lung rap pialin tuiah chuan a tlu thlawp mai a. An nuih a za viau mai a. An han nui ri ham ham a. Chutia an nuih rik rual chiah chuan an chhak lam atang hian patling thinrim aw zet mai hi Vawngtu tawng hian a rawn au thawt a. Chu zawng a awmzia hrelo mahse miram a inkohna atan chuan thil duhawm lam a nilo tih an hria a. An tang nghal hra hlawm a.
Chutah kawrah chuan patling rawn tlan thla thawm a rawn ri khut khut hlawm a. Kar loah an bulah chuan kawr hring ha silai keng rual hi an rawn ding ta khup khup mai a. Burma sipai nge hel pawl an hre ta hauhlo mai a. Chumite chuan lui mawng lamah khalh thlain chu lui chuan chhimtuipui a finna kamah chuan an chhuah pui a. Vaukamah chuan an thingthit tir a. An chan a chhe ta viau mai. Engtik lai pawhin thi thei reng an ni tih an inhre chiang ta viau a.

Vaukamah chuan an han hawi kual a, an chhak lawkah chuan rambuk lian zet mai alo awm deuh nual a, chutah chuan anmahni man tute ang ho chu sawmhnih bawr vel an lo zi nuk nuk a. An piah vaukamah bawk chuan mau leh thingtuai hmang a bawm siamah hian mi pathum kawr phelh a tan tir hi an awm bawk a. Anmahni man tute chuan tihnat chu an tum lemlo ni hian a hriat a. Mahse chet sawn erawh an phal sak miahlo mai a. Thingthi chungin chhun ni khawthlang lama her liam mek chu ngaihtuahna bing tak nen an thlir vawng vawng a.

Hmingpuia erawh a rilruah ngaihtuah tur dang a nei tlat. A kut pem kha a dam daih tawh tih a hria a. A thiante a hrilh ngam silo. Hrui a hmuh hnuhnung ber a khawih lai kha chuan ala hliam reng a. Tui a a tluk hnu khan eng hrui mah a khawih tawhlo a, mahse a kut a dam tlat. A ngaihdan sawhsawnin a awm ta tlat mai a. A ni chuan tui kha a niin a ring leh tawh, chu chu a thiante hrilh a chak, mahse hrilh a rem silo.

Lui dungah ni a liam tep tihah chuan nizan lama an hliam buaipui pa kha lui hnar lam atang chuan mi panga vel nen hian an rawn lang hlawl a. A landanah chuta awm ho chuan an zah hmel hle mai. Ani a rawn lan hnu chuan Hriata te thianho pawh chu an buk lamah an hruai chho ve ta nghal a. Buk chhungah chuan hliam an buaipuipa leh midang pakhat hi an lo thu a. An ni pathum chauh chu an luh tir a. Anmahni veng tu ho kha chu pawnah an lo awm a. Chupa an hmelhriatloh lo awm ve chuan mizotawng pai deuh mai hian CNA an nih thu leh an bula lo thu chu an hotupa a nih thu te, nizan lamah Burma sipai patrol lambun an tum a, mahse an channa lama an chhuah loh avanga an umzui tak thu leh an inkah thu te, Burma sipai panga an kah hlum thu leh an nilam pawh pakhat an thih thu te, an hotupa chu an kahhliam ve thu leh nizan lama an lo buaipui avanga Burma sipai hoin an man takloh avanga a lawm thute sawi pahin, nizana Burma sipai lui a lo umzuitu pathum chu an man thu te bakah, sipai pahnih an zawn leh mek thute chu an hriat ve hrim hrim atan a han hrilh hmasa a. Inlak nelawm nan tiin zu te an chhawp sak a. Anni chuan zu an inngailoh thu leh chaw an ei duh zawk thu an sawi chuan ramar pum hem hmin hi an lo chhawp sak a. Chu chu tui ti takin an ei a. An eipah pawh chuan an inkawmna chu ala tawp mailo. An hotupa chuan Vawngtu tawngin thu a sawi a, a bul ami chuan a leh sak zel bawk a. Engvanga Burma rama kal nge an nih tih leh engchen nge an cham tawh tih te chu an zawt a. A chhan te an sawi hnu chuan chung Sepui par chu engvanga vawiin khan la lo nge tih zawh belh na erawh an hotupa chuan a chhanna a hre sa ve thoin an hria a. A chhan dik tak chu an sawi ta a. 

An rinlawk ang ngeiin an hotupa chuan damna hrui chu an hmuh leh hmuhloh a zawt ta nge nge a. Anni chuan confi tak mai hian an hmuh hmanloh thu leh an hmuh hma a an rawn man thuin an chhang a. Hmingpuia erawh a ngawi reng a. Chutah an hotupa chuan an rinloh tak maiin "kan ram control chhungah hian damna thlai a awm ngeiin keini pawhin kan hria a, hmundang atang pawhin a awm ni a an hriat avangin an lo kal thin a. Heng thlai te hi kan humhalh tlat a, hei vang hian ramngaw pawh hi thiah leh tih chereu kan phalloh phah a. Chutiang a ti chu kan theihna zawng zawngin kan dodal thin. Nizan pawh khan kha damna hrui kha ka dampui ngei a. Mahse, keini ngei pawh hian zawn chhuah a tlangzarh hi kan phallo a. Kan inkhap a. Tih luih chu thihna a nih avangin tuman kan zawng ve ngailo. Nangni pawhin he thil mak hi in hmu ve ngei a. A awm tih pawh inhria a. Khawvel danga sawi darh thei tur innih bawk si avangin kan danah chuan tih hlum tur inni a. Mahse nizanah in hmelhriat ka nilo chung leh, ka mangang thawm inhriat vang ngawtin innunna thap in min chhan chhuak a. 

Chuvang chuan inrawn kal chhan leh inthil hriat hi thihna khawp nimahse keima power in ka chhuah zalen dawn che u a. Nangni pawhin inchunga ka thil tih let hi min hriat sakin min zah sak ve ula, he hmun a thlai mak tak chanchin hi sawi darhlo ula ka duh a ni. Tin, chubakah Sepui par intih pawh hi a hlutna hre ve lo mahila he hmun atanga lak chhuah hi kan khap bur a, hemi la tura inlo kal ngawt pawh hi thihna tho a ni tih min hriat sak ula. In pawi khawih leh kan inngaihdamna hi a san dun em avangin kan hotuten heta in awm rei chuan an hriat chhuahna chance a sang dawn a. Chuvang chuan a zan a zanin in ram lamah ka tir liam dawn che u a. Ka khual tha laka ka chet dan hi awmlo inti a nih pawhin min hrethiam dawn nia, han in eipuar ula ka naute hian Chakhang kai thleng an hruai ang che u nga. Chuta tang chuan kawng chu in zawh zel anga Chakhang in thleng mai ang" tiin a thlah a.

An thil eizawh chuan luipui kam chu helho panga velin zawh thlak puiin fing hnih vel zet an kal hnu chuan Chakhang kai an tih mai chu an thleng a, lui kanna remchang tak mai daidul nuam zet mai hi alo awm a. A thukloh hmel viau na a, luipui tih takah an han dai chuan an awm thleng chu a lo la ni tho a. 

Thimhlim lei lung la lan ruai ruai lai si, rannung leh lei hrik te an hram chuah chuahna karah chuan Mizoram leilung ngei mai chu an rap leh thei ta a. Nihnih leh zan khat foreign a hrehawm taka an hun va hman chu ngailo tak chungin mahni ram chhung ngei a khaw awm hmasa ber Chakhang khua chu an pan chho ta ngat ngat a. An silai pahnih an hloh tak te ai mah chuan damna tui nge damna hrui ni zawk an hriat chianloh an neih phakloh chuan an rilru chu a luah ta reng a.

No comments